||om tat sat||

Select text in Devanagari Telugu Kannada Gujarati English

પ્રથમ ચરિત્રઃ
મહા કાળી ધ્યાનમ્

ખડ્ગં ચક્રગદેષુચાપપરિઘાન્ શૂલં ભુશુણ્ડીં શિરઃ
શંખં સન્ધધતીં કરૈઃ ત્રિનયનાં સર્વાંગભૂષાવૃતામ્|
યાં હન્તું મધુકૈટભૌ જલજભૂસ્તુષ્ટાવ સુપ્તે હરૌ
નીલાશ્મદ્યુતિમાસ્યપાદદશકાં સેવે મહાકાળિકામ્||

પ્રથમાધ્યાયમુ

ઓમ્ નમશ્ચાંડિકાયૈ||
ઓમ્ ઐં માર્કણ્ડેય ઉવાચ||

સાવર્ણિઃ સૂર્ય તનયો યો મનુઃ કથ્યતેઽષ્ટમઃ|
નિશામય તદુત્પત્તિં વિસ્તરાદ્ગદતો મમ||1||

મહામાયાનુભાવેન યથા મન્વન્તરાધિપઃ|
સ બભૂવ મહાભાગઃ સાવર્ણિસ્તનયો રવેઃ ||2||

સાર્વોચિષેઽન્તરે પૂર્વં ચૈત્ર વંશ સમુદ્ભવઃ|
સુરથો નામ રાજાઽભૂત્ સમસ્તે ક્ષિતિમણ્ડલે||3||

તસ્ય પાલયતઃ સમ્યક્ પ્રજાઃ પુત્ત્રાનિવૌરસાન્|
બભૂવુઃ શત્રવો ભૂપાઃ કોલાવિધ્વંસિનસ્તદા||4||

તસ્યતૈરભવત્ યુદ્ધં અતિ પ્રબલદણ્ડિનઃ|
ન્યૂનૈરપિ સ તૈર્યુદ્ધે કોલાવિધ્વંસિભિર્જિતઃ||5||

તતઃ સ્વપુરમાયાતો નિજદેશાધિપોઽભવત્|
આક્રાન્તઃ સ મહાભાગૈઃ તૈસ્તદા પ્રબલારિભિઃ||6||

અમાત્યૈર્બલિભિર્દુષ્ટૈઃ દુર્બલસ્ય દુરાત્મભિઃ|
કોશો બલં ચાપહૃતં તત્રાપિ સ્વપુરે તતઃ||7||

તતો મૃગયાવ્યાજેન હૃતસ્વામ્યઃ સ ભૂપતિઃ|
એકાકી હયમારુહ્ય જગામ ગહનં વનં||8||

સ તત્રાશ્રમમદ્રાક્ષીત્ દ્વિજવર્યસ્ય મેધસઃ|
પ્રશાન્ત શ્વાપદાકીર્ણં મુનિશિષ્યોપશોભિતમ્||9||

તસ્થૌ કિઞ્ચિત્સકાલં ચ મુનિના તેન સત્કૃતઃ|
ઇતશ્ચેતશ્ચ વિચરં સ્તસ્મિન્ મુનિવારાશ્રમે||10||

સોઽચિન્તયત્તદા તત્ર મમત્વાકૃષ્ટમાનસઃ||11||

મત્પૂર્યૈઃ પાલિતં પૂર્વં મયાહીનં પુરં હિ તત્|
મદ્ભૃત્યૈસ્તૈરસદ્વૃત્તૈઃ ધર્મતઃ પાલ્યતે ન વા||12||

ન જાને સ પ્રધાનો મે શૂર હસ્તી સદા મદઃ|
મમવૈરિવશં યાતઃ કાન્ભોગાનુપલપ્સ્યતે||13||

યે મમાનુગતા નિત્યં પ્રસાદ ધનભોજનૈઃ|
અનુવૃત્તિં ધ્રુવં તેઽદ્ય કુર્વન્ત્યન્યમહીભૃતામ્||14||

અસમ્યગ્વ્યયશીલૈઃ તૈઃ કુર્વદ્ભિઃ સતતં વ્યયમ્|
સજ્ઞ્ચિતઃ સોઽતિ દુઃખેન ક્ષયં કોશો ગમિષ્યતિ||15||

એતચ્ચાન્યચ્ચ સતતં ચિન્તયામાસ પાર્થિવઃ|
તત્ર વિપ્રાશ્રમાભ્યાશે વૈશ્યમેકં દદર્શ સઃ||16||

સ પૃષ્ટસ્તેન કસ્ત્વં ભો હેતુશ્ચાગમનેઽત્ર કઃ|
સ શોક ઇવ કસ્માત્વં દુર્મના ઇવ લક્ષ્યસે||17||

ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય ભૂપતેઃ પ્રણયોદિતમ્|
પ્રત્યુવાચ સ તં વૈશ્યઃ પ્રશ્રયાવનતો નૃપમ્||18||

વૈશ્ય ઉવાચ||

સમાધિર્નામ વૈશ્યોઽહં ઉત્પન્નો ધનિનાં કુલે|
પુત્ત્રદારૈર્નિરસ્તશ્ચ ધનલોભાદસાધુભિઃ||19||

વિહીનશ્ચ ધનૈર્દારૈઃ પુત્ત્રૈરાદાય મે ધનમ્|
વનમભ્યાગતો દુઃખી નિરસ્તશ્ચાપ્તબન્ધુભિઃ||20||

સોઽહં ન વેદ્મિ પુત્ત્રાણાં કુશલાકુશલાત્મિકામ્|
પ્રવૃત્તિં સ્વજનાનાં ચ દારાણાં ચાત્ર સંસ્થિતઃ||21||

કિં નુ તેષાં ગૃહે ક્ષેમં અક્ષેમં કિં નુ સામ્પ્રતમ્|
કથં તે કિં નુ સદ્વૃત્તા દુર્વૃત્તાઃ કિં નુ મે સુતાઃ||22||

રાજોવાચ||

યૈર્નિરસ્તો ભવાન્ લબ્ધૈઃ પુત્ત્રદારાદિભિર્ધનૈઃ|
તેષુ કિં ભવતઃ સ્નેહમ્ અનુબધ્નાતિ માનસમ્||23||

વૈશ્ય ઉવાચ||

એવમેતદ્યથા પ્રાહ ભવાનસ્મદ્ગતં વચઃ|
કિં કરોમિ ન બધ્નાતિ મમ નિષ્ઠુરતાં મનઃ||24||

યૈઃ સન્ત્યજ્ય પિતૃસ્નેહં ધનલુબ્ધૈર્નિરાકૃતઃ|
પતિઃ સ્વજનાહાર્દં ચ હાર્ધિતેષ્વેવ મે મનઃ||25||

કિમેતન્નાભિજાનામિ જાનન્નપિ મહામતે|
યત્પ્રેમપ્રવણં ચિત્તં વિગુણેષ્વપિ બન્ધુષુ||26||

તેષાં કૃતે મે નિઃશ્વાસો દૌર્મનસ્યં ચ જાયતે|
કરોમિ કિં યન્ન મનસ્તેષ્વપ્રીતિષુ નિષ્ટુરમ્||27||

માર્કણ્ડેય ઉવાચ||

તતસ્તૌ સહિતૌ વિપ્ર તં મુનિં સમુપસ્થિતૌ|
સમાધિર્નામ વૈશ્યોઽસૌ સ ચ પાર્થિવસત્તમઃ||28||

કૃત્વાતુ તૌ યથાન્યાયં યથાર્હં તેન સંવિદમ્|
ઉપવિષ્ટૌ કથાઃ કાશ્ચિચ્ચક્રતુર્વૈશ્યપાર્થિવૌ||29||

રાજોવાચ||

ભગવં સ્ત્વામહં પ્રષ્ટુમ્ ઇચ્ચામ્યેકં વદસ્વ તત્|
દુઃખાય યન્મેમનસઃ સ્વચિત્તાયત્તતાં વિના||30||

મમત્વં ગતરાજ્યસ્ય રાજ્યાઙ્ગેષ્વખિલેષ્વપિ|
જાનતોઽપિ યથાજ્ઞસ્ય કિમેતન્મુનિસત્તમ||31||

અયં ચ નિકૃતઃ પુત્ત્રૈઃ દારૈર્ભૃત્યૈઃ તથોજ્ઝિતઃ|
સ્વજનેન ચ સન્ત્યક્ત તેષુ હાર્થી તથાપ્યતિ||32||

એવ મેષતથાહં ચ દ્વાવપ્યત્યન્તદુઃખિતૌ|
દૃષ્ટદોષેઽપિ વિષયે મમત્વાકૃષ્ટમાનસૌ||33||

તત્કેનૈતન્મહાભાગ યન્મોહો જ્ઞાનિનોરપિ |
મમાસ્ય ચ ભવત્યેષા વિવેકાન્ધસ્ય મૂઢતા||34||

ઋષિરુવાચ||

જ્ઞાનમસ્તિ સમસ્તસ્ય જન્તોર્વિષયગોચરે|
વિષયાશ્ચ મહાભાગ યાન્તિ ચૈવં પૃથક્પૃથક્||35||

દિવાન્ધાઃ પ્રાણિનઃ કેચિત્ રાત્રાવન્ધાસ્તથાપરે|
કેચિદ્દિવા તથા રાત્રૌ પ્રાણિનસ્તુલ્યદૃષ્ટયઃ||36||

જ્ઞાનિનો મનુજાઃ સત્યં કિન્તુ તે નહિ કેવલમ્|
યતો હિ જ્ઞાનિનઃ સર્વે પશુપક્ષિમૃગાદયઃ||37||

જ્ઞાનં ચ તન્મનુષ્યાણાં યત્તેષાં મૃગપક્ષિણામ્|
મનુષ્યાણાં ચ યત્તેષાં તુલ્યમન્યત્તથોભયોઃ||38||

જ્ઞાનેઽપિ સતિ પશ્યૈતાન્ પત ઙા ચ્છાબ બંધુષુ |
કણમોક્ષાદૃતાન્ મોહાત્પીડ્યમાનાનપિ ક્ષુથા||39||

માનુષા મનુજવ્યાઘ્રા સાભિલાષાઃ સુતાન્ પ્રતિ |
લોભાત્ પ્રત્યુપકારાય નન્વેતાન્ કિં ન પશ્યસિ||40||

તથાપિ મમતાવર્તે મોહગર્તે નિપાતિતાઃ|
મહામાયાપ્રભાવેણ સંસાર સ્થિતિકારિણા||41||

તન્માત્ર વિસ્મયઃ કાર્યો યોગનિદ્રા જગત્પતેઃ|
મહામાયા હરેશ્ચૈષા તયા સમ્મોહ્યતે જગત્||42||

જ્ઞાનિનામપિ ચેતાંસિ દેવી ભગવતી હિ સા|
બલાદાકૃષ્ય મોહાય મહામાયા પ્રયચ્છતિ||43||

તયાવિસૃજ્યતે વિશ્વં જગદેતત્ ચરાચરમ્ |
સૈષા પ્રસન્ના વરદા નૃણાં ભવતિ મુક્તયે||44||

સા વિદ્યા પરમા મુક્તૈઃ હેતુભૂતા સનાતની|
સંસાર બન્ધહેતુશ્ચ સૈવ સર્વેશ્વરેશ્વરી||45||

રાજો વાચ||

ભગવન્ કા હિ સા દેવી મહામાયેતિ યાં ભવાન્|
બ્રવીતિ કથમુત્પન્ના સા કર્માસ્યાશ્ચ કિં દ્વિજ ||46||

યત્ સ્વભાવા ચ સા દેવી યત્ સ્વરૂપા યદુદ્ભવા|
તત્સર્વં શ્રોતુમિચ્છામિ ત્વત્તો બ્રહ્મવિદાં વરઃ||47||

ઋષિરુવાચ||

નિત્યૈવ સા જગન્મૂર્તિઃ તયા સર્વમિદં તતમ્|
તથાપિ તત્સમુત્પત્તિઃ બહુથા શ્રૂયતાં મમ||48||

દેવાનાં કાર્યસિદ્દ્યર્થં આવિર્ભવતિ સા યદા|
ઉત્પન્નેતિ તદા લોકે સા નિત્યાપ્યભિધીયતે||49||

યોગનિદ્રાં યદા વિષ્ણુઃ જગત્યેકાર્ણવીકૃતે|
આસ્તીર્ય શેષમભજત્ કલ્પાન્તે ભગવાન્ પ્રભુઃ||50||

તદા દ્વાવસુરૌ ઘોરૌ વિખ્યાતૌ મધુકૈટભૌ |
વિષ્ણુકર્ણમલોદ્ભૂતૌ હન્તું બ્રહ્માણમુદ્યતૌ||51||

સ નાભિ કમલે વિષ્ણોઃ સ્થિતો બ્રહ્મા પ્રજાપતિઃ|
દૃષ્ટ્વા તાવસુરૌ ચોગ્રૌ પ્રસુપ્તં ચ જનાર્દનમ્||52||

તુષ્ટાવ યોગનિદ્રાં તાં એકાગ્રહૃદયઃ સ્થિતઃ |
વિબોધનાર્થાય હરેઃ હરિ નેત્રકૃતાલયામ્||53||

વિશ્વેશ્વરીં જગદ્ધાત્રીં સ્થિતિ સંહારકારિણીમ્|
નિદ્રાં ભગવતીં વિષ્ણોઃ અતુલાં તેજસઃ પ્રભુઃ||54||

બ્રહ્મોવાચ||

ત્વં સ્વાહાત્વં સ્વધા ત્વં હિ વષટ્કારઃ સર્વાત્મિકા|
સુધા ત્વમક્ષરે નિત્યે ત્રિધામાત્રાત્મિકા સ્થિતા||55||

અર્થમાત્રા સ્થિતા નિત્યા યાનુચ્ચાર્યાવિશેષતઃ|
ત્વમેવ સા ત્વં સાવિત્રી ત્વં દેવ જનની પરા||56||

ત્વયૈતત્ ધાર્યતે વિશ્વં ત્વયૈતત્ સૃજ્યતે જગત્|
ત્વયૈતત્ પાલ્યતે દેવિ ત્વમત્સ્યન્તે ચ સર્વથા||57||

વિસૃષ્ટૌ સૃષ્ટિરૂપા ત્વં સ્થિતિ રૂપા ચ પાલને|
તથા સંહૃતિ રૂપાન્તે જગતોઽસ્ય જગન્મયે||58||

મહાવિદ્યા મહામાયા મહામેધા મહાસ્મૃતિઃ|
મહામોહા ચ ભવતી મહાદેવી મહાસુરી||59||

પ્રકૃતિસ્ત્વં ચ સર્વસ્ય ગુણત્રયવિભાવિની|
કાળરાત્રિઃ મહારાત્રિઃ મોહરાત્રિશ્ચ દારુણા||60||

ત્વં શ્રીસ્ત્વં ઈશ્વરી ત્વં હ્રીસ્ત્વં બુદ્ધિર્ભોધલક્ષણા|
લજ્જાપુષ્ટિસ્તથા તુષ્ટિઃ ત્વં શાન્તિઃ ક્ષાન્તિરેવ ચ||61||

ખડ્ગિની શૂલિનીઘોરા ગદિની ચક્રિણી તથા|
શંખિની ચાપિની બાણ ભુશુણ્ડી પરિઘાયુથા||62||

સૌમ્યા સૌમ્યતરાશેષ સૌમ્યેભ્યસ્ત્વતિસુંદરી|
પરાપરાણાં પરમા ત્વમેવ પરમેશ્વરી||63||

યચ્ચ કિઞ્ચિત્ ક્વચિદ્વસ્તુ સદસદ્વાખિલાત્મિકે|
તસ્ય સર્વસ્ય યાશક્તિઃ સા ત્વં કિંસ્તૂયસે મયા||64||

યયા ત્વયા જગત્ સ્રષ્ઠા જગત્પાતાત્તિ યોજગત્|
સોઽપિ નિદ્રાવશં નીતઃ કસ્ત્વાં સ્તોતુમિહેશ્વરઃ||65||

વિષ્ણુઃ શરીરગ્રહણમહમીશાન એવ ચ|
કારિતાસ્તે યતોઽતસ્ત્વાં સ્તોતું શક્તિમાન્ ભવેત્||66||

સા ત્વમિત્થં પ્રભાવૈઃ સ્વૈરુદારૈર્દેવી સંસ્તુતા|
મોહયૈતૌ દુરાધર્ષા વસુરૌ મધુકૌટભૌ||67||

પ્રબોધં ચ જગત્સ્વા મી નીયતામચ્યુતો લઘુ|
ભોધશ્ચ ક્રિયતામસ્ય હન્તું એતૌ મહાસુરૌ||68||

ઋષિરુવાચ||

એવં સ્તુતા તદા દેવી તામસી તત્રવેધસા|
વિષ્ણોઃ પ્રબોધનાર્ધાય નિહન્તું મધુકૈટભૌ||69||

નેત્રસ્યનાસિકા બાહૂ હૃદયેભ્યસ્તથોરસઃ|
નિર્ગમ્ય દર્શને તસ્થૌ બ્રહ્માણોઽવ્યક્ત જન્મનઃ||70||

ઉત્તસ્થૌ ચ જગન્નાથઃ તયા મુક્તો જનાર્દનઃ|
એકાર્ણવેઽહિશયનાત્તતઃ સ દદૃશે ચ તૌ||71||

મધુકૈટભૌ દુરાત્માનામ્ અતિવીર પરાક્રમૌ|
ક્રોધરક્તે ક્ષણાવત્તું બ્રહ્માણં જનિતોદ્યમૌ||72||

સમુત્થાય તતસ્તાભ્યાં યુયુધે ભગવાન્ હરિઃ|
પઞ્ચવર્ષ સહસ્રાણિ બાહુપ્રહરણો વિભુઃ||73||

તાવપ્યતિબલોન્મત્તૌ મહામાયાવિમોહિતૌ|
ઉક્તવન્તૌ વરોઽસ્મત્તો વ્રિયતામિતિ કેશવમ્||74||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

ભવેતામદ્ય મે તુષ્ટૌ મમવધ્યાવુભાવપિ|
કિમન્યેન વરેણાત્ર એતાવદ્ધિ વૃતં મમ||75||

ઋષિરુવાચ||

વજ્ઞ્ચિતાભ્યામિતિ તદા સર્વમાપોમયં જગત્|
વિલોક્ય તાભ્યાં ગદિતો ભગવાન્ કમલેક્ષણઃ||76||

અવાં જહિ ન યત્રોર્વી સલિલેન પરિપ્લુતા||77||

ઋષિરુવાચ||

તથેત્યુક્ત્ત્વા ભગવતા શંખચક્ર ગદા ભૃતા |
કૃત્વા ચક્રેણ વૈ છિન્ને જઘને શિરસી તયોઃ||78||

એવમેષા સમુત્પન્ના બ્રહ્મણા સંસ્તુતા સ્વયમ્|
પ્રભાવમસ્યા દેવ્યાસ્તુ ભૂયઃ શૃણુ વદામિ તે||79||

ઇતિ શ્રી માર્કંડેય પુરાણે સાવર્ણિકે મન્વન્તરે|
દેવી માહાત્મ્યે મધુકૈટભવધો નામ
પ્રથમોsધ્યાયઃ||

updated27/09/2022 10AM